Maandag 18 November 2013:

Vandaag hebben we heel veel op ons programma staan. Na het ontbijt rijden we eerst naar de Olijfberg van waaraf we een prachtig uitzicht over Jeruzalem hebben. Eerst maken we hier onze groepsfoto. Daarna verteld Aehab het een en ander en leest Pastoor Martin een stukje uit de bijbel. Helaas is Gea gisteravond ziek geworden, voelt zich nu erg slap en duizelig en kan nu niet voor mij tolken. Ik mis zodoende wat er verteld en gelezen wordt, maar de gezondheid van Gea is belangrijker. Ik geniet gewoon van het prachtige uitzicht. Gea is er wel bij en ondanks dat zij zich niet lekker voelt, kan zij het tolken niet laten. Via NmG (Nederlands met Gebaren) probeert zij mij toch het e.e.a. mee te geven. Zo krijg ik mee dat de Olijfberg een begraafplaats voor de Joden is. Op de graven liggen kiezelstenen, dit is een oude Joodse traditie. Als een graf bezocht wordt dan laten ze een steen achter, als teken dat er bezoek is geweest. Er zijn zo’n 150.000 graven en alle doden liggen met hun gezicht richting Jeruzalem. De Joden geloven dat God op de Olijfberg begint met het tot leven wekken van de doden. En dat de Messias via de Gouden Poort, Jeruzalem zal binnen gaan. De Moslims hebben echter de Gouden Poort dicht gemetseld, zodat het voor de Messias onmogelijk wordt om er door te trekken. De Gouden Poort was de belangrijkste van de acht poorten, omdat deze direct naar de tempel leidde. Jezus kwam via deze poort, op een ezel Jeruzalem binnen.

Vanaf het uitkijkpunt wandelen we naar de Onze Vader kerk. Wandelen kun je het niet noemen want het was een hele steile weg die we omhoog moesten. Een zwaar werk om alle rolstoelers boven te krijgen, maar dankzij de samenwerking in onze groep lukt het weer om ons overal te krijgen. De Onze Vader kerk is gebouwd waar Jezus zijn leerlingen het Onze Vader leerde bidden.

Matteüs 6:5-15
En wanneer jullie bidden, doe dan niet als de huichelaars die graag in de synagoge en op elke straathoek staan te bidden, zodat iedereen hen ziet. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. Maar als jullie bidden, trek je dan in je huis terug, sluit de deur en bid tot je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen. Bij het bidden moeten jullie niet eindeloos voortprevelen zoals de heidenen, die denken dat ze door hun overvloed aan woorden verhoord zullen worden. Doe hen niet na! Jullie Vader weet immers wat jullie nodig hebben, nog vóór jullie het hem vragen. Bid daarom als volgt: Onze Vader in de hemel, laat uw naam geheiligd worden, laat uw koninkrijk komen en uw wil gedaan worden op aarde zoals in de hemel. Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben. Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij hebben vergeven wie ons iets schuldig was. En breng ons niet in beproeving, maar red ons uit de greep van het kwaad. Want als jullie anderen hun misstappen vergeven, zal jullie hemelse Vader ook jullie vergeven. Maar als je anderen niet vergeeft, zal jullie Vader jullie je misstappen evenmin vergeven.

In de kloostergangen van de kerk vind je in heel veel talen het Onze Vader gebed. Ook in het Nederlands en zelfs in het Fries, en ook in braille. Het was voor mij wel even een barrière om binnen te komen want mijn rolstoel kon niet door de smalle deuropening. Dat hebben we opgelost door lopend de drempel over te gaan en aan de andere kant van de deur in een VNB-rolstoel te stappen. Die was makkelijk in te klappen en zodoende kon deze rolstoel wel door de deur. Slimme oplossing want alles aan de arm van vrijwilligers bewandelen en bekijken, dat was mij niet gelukt.

Na dit bezoek gaan we de bus in en op weg naar het Hof van Olijven – Getsemane. Hier is Jezus door een kus van Judas verraden en gevangen genomen. Er staan nog hele oude olijfbomen en Aehab vertelde dat een van de bomen al 2000 jaar oud is en er al stond in de tijd dat Jezus hier kwam.
Gea vertelde mij dat zij toevallig een andere gids aan zijn groep hoorde vertellen dat de bewuste boom 940 jaar oud was. Maar vanwege de groeicyclus van olijfbomen komt er uit de kern van de boom een nieuwe scheut, waardoor de boom toch vanuit de boom van 2000 jaar terug, is voortgekomen. Grappig detail J

Daarna komen we binnen in de Kerk van de Doodstrijd. Een heel indrukwekkende kerk waar je de doodstrijd van Jezus bijna zelf voelt. Voor in de kerk ligt de rots van de doodstrijd, waarop Jezus bad voor zijn arrestatie. Toen wij binnen waren, was er een viering aan de gang waardoor ik maar een klein stukje van de rots heb gezien. Aan de buitenkant is de kerk ook versierd met een indrukwekkend mozaïekwerk.

Matteüs 26:36-50
Vervolgens ging Jezus met zijn leerlingen naar een olijfgaard die Getsemane genoemd werd. Hij zei: ‘Blijven jullie hier zitten, ik ga daar bidden.’ Hij nam Petrus en de twee zonen van Zebedeüs met zich mee. Toen hij zich bedroefd en angstig voelde worden, zei hij tegen hen: ‘Ik voel me dodelijk bedroefd; blijf hier met mij waken.’ Hij liep nog een stukje verder, knielde toen en bad diep voorovergebogen: ‘Vader, als het mogelijk is, laat deze beker dan aan mij voorbijgaan! Maar laat het niet gebeuren zoals ik het wil, maar zoals u het wilt.’ Hij liep terug naar de leerlingen en zag dat ze lagen te slapen. Hij zei tegen Petrus: ‘Konden jullie niet eens één uur met mij waken? Blijf wakker en bid dat jullie niet in beproeving komen; de geest is wel gewillig, maar het lichaam is zwak.’ Voor de tweede maal liep hij van hen weg en bad: ‘Vader, als het niet mogelijk is dat deze beker aan mij voorbijgaat zonder dat ik eruit drink, laat het dan gebeuren zoals u het wilt.’ Toen hij terugkwam, zag hij dat ze weer sliepen, want ze waren door vermoeidheid overmand. Hij liet hen achter, liep opnieuw wat verder en bad voor de derde maal, met dezelfde woorden als daarvoor. Daarna voegde hij zich weer bij de leerlingen en zei: ‘Liggen jullie daar nog steeds te slapen en te rusten? En dat terwijl het ogenblik nabij is waarop de Mensenzoon wordt uitgeleverd aan zondaars. Sta op, laten we gaan; kijk, hij die mij uitlevert, is al vlakbij.’ Nog voor hij uitgesproken was, kwam Judas eraan, een van de twaalf, in gezelschap van een grote, met zwaarden en knuppels bewapende bende, die door de hogepriesters en de oudsten van het volk was gestuurd. Met hen had zijn verrader een teken afgesproken. ‘Degene die ik kus,’ had hij gezegd, ‘die is het, die moet je gevangennemen.’ Hij liep recht op Jezus af, zei: ‘Gegroet, rabbi!’ en kuste hem. Jezus zei tegen hem: ‘Vriend, ben je daarvoor gekomen?’ Daarop kwam de bende naderbij, ze grepen Jezus vast en namen hem gevangen.

Na zoveel overweldigende indrukken is het even tijd om tot rust te komen en gaan we een plekje zoeken waar we iets kunnen drinken. Dat valt nog niet mee. De straat loopt heel steil omhoog en het restaurantje dat we zien, is niet met de rolstoelen te betreden. Bovendien is het ontzettend druk in het straatje met verkeer, auto’s toeteren er op los en je schrikt je steeds bijna een ongeluk. We besluiten met de rolstoelen aan de kant van een zijstraatje te gaan zitten, waar het enigszins veilig lijkt. Alhoewel........soms worden we bijna uit onze stoelen gereden en zie je de chauffeurs zuchten en kreunen om die eigenwijze Hollanders, die in de weg zitten. We trekken ons er niets van aan en genieten van een kop koffie, thee of fris.

Na een poosje proberen we ons door het drukke verkeer naar beneden te worstelen waar onze bus ons op staat te wachten. Na een laatste blik op het indrukwekkende mozaïekwerk van de kerk, rijden we richting de oude stad voor een bezoek aan de Tempelberg. We gaan de oude stad binnen via de Mestpoort en komen bij de Westelijke Muur. Hier moet je door een checkpoint met beveiligingspoortjes en daar staat een lange rij voor de wachten. Hoera voor Aehab, hij weet ons snel langs de lange wachtrij te krijgen.
Via een houten loopbrug wandelen we naar het Tempelplein. Vanaf de loopbrug hebben we een mooi zicht op de Klaagmuur en kijken we op zowel het vrouwen - als mannen gedeelte. Aan de mannenkant is het feest, er is een “Bar Mitswa” aan de gang. De vrouwen staan op stoelen om over de afscheiding te kunnen kijken naar wat zich bij de mannen afspeelt.

Als we bij de poort naar het Tempelplein komen, moeten we langs militairen. Gelukkig zien ze er niet echt angstaanjagend uit. Ze lachen vriendelijk naar ons en we zien zelfs de militaire uitrustingen op een hoopje op de grond liggen. Verderop zitten een paar militairen op een muurtje met elkaar te kletsen. Niet echt om bang van te worden dus.

Als we op het Tempelplein zijn, krijgen we weer uitleg van Aehab, daar krijg ik weinig van mee. Ik merk zo zonder het tolkwerk van Gea, hoeveel Gea voor mij doet en betekent. Ik kan mij bijna niet meer voorstellen hoe ik dit soort dingen voorheen deed, toen ik nog geen gebruik van het schrijftolken maakte. En petje af voor Gea hoor, want doe het maar eens na een hele dag met een 'tuig' om je nek lopen en een toetsenbord voor je, lopend typen maar ook de nodige inspanning leveren om te luisteren naar alles wat verteld wordt en dat meteen omzetten naar typewerk, zodat ik het kan lezen en mee krijg. Het lijkt inmiddels zo gewoon, maar ik heb ontzettend veel bewondering voor haar. Een hele week lang, de hele dag door schrijftolken, ga er maar aanstaan!!

Wat ik wel mee heb gekregen en zelf ook weet, is dat de Tempelberg een Heilige plaats is. Maar ook een plaats waar heel veel strijden zijn gestreden. Nog steeds is er regelmatig onrust, haat, nijd, ruzie. De Joden hebben geen toegang tot het Tempelplein. In de tijd van Jezus stond hier de Tempel van Herodes, Jezus kwam hier vaak. Deze Tempel is door de Romeinen verwoest en alleen de Westelijke muur bleef overeind. De Joden kwamen bij deze muur om te treuren over de verwoesting van de kerk en te bidden voor een wederopbouw, later ook voor persoonlijke gebeden. Hierdoor kreeg de muur de naam van Klaagmuur.

Nu staat op het Tempelplein aan de ene kant de Rotskoepel met zijn gouden dak. En aan de andere kant staat de Al-Aqsa moskee. In beide gebouwen mogen alleen moslims binnen. Wij konden alleen een rondje om de Rotskoepel lopen om foto’s te maken. Om er te komen moest je heel veel trappen op, dus heeft iemand anders mijn camera mee genomen en er foto’s van gemaakt.
Na dit bezoek zijn we terug gegaan richting Mestpoort, waar onze bus ons weer op kwam halen. We zijn toen naar ons lunchadres in Jeruzalem gereden, restaurant Az-Zahra. Dit restaurant was niet erg rolstoelvriendelijk. De ingang was met trappen, dus ik ben de rolstoel weer even uitgestapt om de trapjes zelf op te lopen en mijn rolstoel werd omhoog gedragen. Eenmaal weer in mijn stoel en op weg naar de toilet, deed mijn rechterwiel heel raar, alsof er een slag in het wiel zat.......het zal toch niet waar zijn K  Wim heeft naar het wiel gekeken en gelukkig bleek het om een paar schroeven te gaan die los zaten en tussen de spaken kwamen. De rolstoel heeft veel te lijden gehad deze week, met al het gehobbel en gesjouw. Gelukkig kon Wim de schroeven aandraaien en was daarmee het probleem opgelost. Met de beensteun was dat overigens niet, die hebben we deze week een paar keer opnieuw moeten verbinden met Duct-tape.

Inmiddels lagen we achter op ons tijdschema en werd er besloten om het toetje niet te nemen, maar weer richting onze bus te wandelen en op weg te gaan.
Via de Herodespoort gingen we naar de Via Dolorosa, de route van de Kruisweg die Jezus is gegaan. Dit was met onze groep en de rolstoelen een hele onderneming. Kleine, smalle steegjes met heel veel trappen. Al die trappen zijn we met de rolstoelen in zijn achteruit af gegaan. Een heel gehobbel ook nog door die steegjes. Of het al niet lastig genoeg was, rijden er daar ook auto’s en scooters en allemaal wilde ze dat wij met onze rolstoelen voor hen opzij gingen. Wat mij van de eerste helft van de wandeling bij is gebleven is de drukte, het getoeter en het gesjouw van de vrijwilligers met en door ons.

Uiteindelijk bereikte we de 1e statie en daar hebben we even stil gestaan, gelezen, gebeden en gezongen. Bij deze statie is Jezus door Pontius Pilatus veroordeeld.

Marcus 15:1-15
’s Ochtends in alle vroegte kwamen de hogepriesters, de oudsten en de schriftgeleerden en het hele Sanhedrin in vergadering bijeen. Na Jezus geboeid te hebben, brachten ze hem weg en leverden hem over aan Pilatus. Pilatus vroeg hem: ‘Bent u de koning van de Joden?’ Hij antwoordde: ‘U zegt het.’ De hogepriesters brachten allerlei beschuldigingen tegen hem in. Pilatus vroeg hem toen: ‘Waarom antwoordt u niet? U hoort toch waar ze u allemaal van beschuldigen?’ Maar Jezus zei helemaal niets meer, tot verwondering van Pilatus. Pilatus had de gewoonte om op elk pesachfeest één gevangene vrij te laten op verzoek van het volk. Op dat moment zat er een zekere Barabbas gevangen, samen met de andere opstandelingen die tijdens het oproer hadden gemoord. Een grote groep mensen trok naar Pilatus en begon hem te vragen om ook nu te doen wat zijn gewoonte was. Pilatus vroeg hun: ‘Wilt u dat ik de koning van de Joden vrijlaat?’ Want hij begreep wel dat de hogepriesters hem uit afgunst hadden uitgeleverd. Maar de hogepriesters hitsten de menigte op om te zeggen dat hij Barabbas moest vrijlaten. Toen zei Pilatus tegen hen: ‘Wat wilt u dan dat ik doe met die man die u de koning van de Joden noemt?’ En ze begonnen weer te schreeuwen. ‘Kruisig hem!’ riepen ze. Pilatus vroeg: ‘Wat heeft hij dan misdaan?’ Maar ze schreeuwden nog harder: ‘Kruisig hem!’ Omdat Pilatus de menigte tevreden wilde stellen, liet hij Barabbas vrij. Jezus leverde hij uit om gekruisigd te worden, nadat hij hem eerst nog had laten geselen.

In een wat rustiger tempo en zonder trappen, zijn we door gewandeld, tot we bij de 4e statie kwamen. Bij deze statie ontmoet Jezus zijn moeder Maria. Hoe moeilijk moet het voor Maria geweest zijn, om haar kind, haar zoon zo vernederd te zien worden en te zien lijden. Hier hebben we ook weer samen bij stil gestaan, gelezen, gebeden en gezongen. Daarna hebben we dit ook nog bij de 5e statie gedaan.

Lucas 23:26
Toen Jezus werd weggeleid, hielden de soldaten een zekere Simon van Cyrene aan, die net de stad binnenkwam. Ze legden het kruis op zijn rug en lieten het hem achter Jezus aan dragen.

Vanaf hier is de Via Dolorosa nog steeds een hele smalle steeg, maar ook een drukke winkelstraat. En ook loopt vanaf hier de weg omhoog naar Golgotha, waar Jezus gekruisigd is. Toen wij door de drukke Via Dolorosa liepen had ik daar niet het gevoel dat ik de kruisweg had gelopen. Mijn aandacht was er ook niet zo bij, ik werd teveel in beslag genomen door onze ongewone wandeling met al zijn obstakels, de drukte, de winkeltjes. Ik weet niet wat ik precies verwacht had maar bij de kruisweg horen de staties en die worden in de kerk afgebeeld met schilderingen van elke statie. In Lourdes hebben ze de grote kruisweg op de berg, met grote bronzen beelden en de kruisweg van de zieken met de mooie marmeren beelden, die de staties verbeelden.
Dus ik had eigenlijk wel verwacht dat er in Jeruzalem meer te zien zou zijn, omdat Jezus daar zijn kruisweg echt heeft ondergaan. Maar ik heb alleen de staties 1, 4 en 5 gezien waar wij bij hebben stil gestaan. Hier was ook wel een afbeelding op de muur, maar ik had toch meer verwacht. Achteraf heb ik overigens begrepen dat er bij de meeste staties wel een kapel is, maar door tijdgebrek en soms ook lastig bereikbaar voor ons, hebben wij dat niet gezien.

We eindigden bij de Heilig Graf Kerk. Toen ik er binnenkwam, viel mij meteen op dat ook dit een Orthodoxe kerk is. Ook hier weer veel kunst en kitsch en olielampen. Ik zag ook vrouwen op de grond bij een grafsteen zitten jammeren en ze wreven met hun handen over de steen. Ik vond de kerk ook vrij donker en het was er erg druk. Onze groep ging meteen naar een zijkapel, daar hadden wij onze eigen viering. Nadat wij gisteren Kerst hebben gevierd, volgde vandaag het Paasfeest. Gea had haar tolkspullen wel mee genomen en wilde voor mij gaan tolken, alleen wilde de apparatuur niet werken. Gelukkig vonden we een oplossing en kon ik daarna de viering goed volgen.

Toen Pastoor Martin ons voorspiegelde hoe het voor Jezus moet zijn geweest om zo vernederd, uitgejouwd, gegeseld en met een zwaar kruis door de straten heeft moeten lopen, waar wij net ook gelopen hadden. Wij hadden ervaren hoe het is om door die smalle, drukke, hobbelige straten te lopen. En in de tijd van Jezus, was dit ook al een drukke straat en er waren een hoop mensen op afgekomen om te zien hoe Jezus zijn laatste weg naar de kruisiging en de dood aflegde. Ja, toen kreeg ik er wel een gevoel bij dat het inderdaad een ware kruisweg geweest moest zijn. Dat was het zelfs voor ons al. Voor degene die in de rolstoel zaten, was het een beproeving om door elkaar geschud en gehobbeld te worden. En voor onze helpers was het gesjouw en de verantwoordelijkheid om ons zo veilig mogelijk door de straten te krijgen, een zware dobber. Laat staan als je op zo’n manier als Jezus, deze weg had moeten gaan. Vreselijk, daar had ik geen verbeeldingen voor nodig om dat te beseffen.

We hadden een mooie Paasviering en we hebben d.m.v. kaarsjes het licht van Pasen aan elkaar door gegeven. Aan het einde natuurlijk U zij de Glorie gezongen, begeleidt door de dwarsfluitmuziek van Roel. En elkaar een Zalig Pasen gewenst. Raar hoor om de ene dag Kerst en de andere dag Pasen te vieren. Wel twee lichtgevende feesten!!

Na de viering zijn we de kerk in gegaan en kwamen we in een rij terecht voor een soort kerkje in de kerk. Daar binnen was het graf van Jezus, de Heiligste plaats van het Christendom. Wel lastig bereikbaar want een ongelijke stenen vloer en weer smalle, hele lage deuren. Je moest echt diep kunnen bukken om daar doorheen te kunnen. Knap lastig maar met de hulp van Leon en Mieke is het mij toch gelukt om bij het graf van Jezus te kunnen komen. Een heel integer en ontroerend moment, waar ook tranen aan te pas kwamen. Vooral tranen van dankbaarheid dat ik dankzij de inzet van zoveel lieve mensen, dit mocht mee maken. Het heeft ontzettend veel indruk op mij gemaakt, wat wij gisteren en vandaag allemaal hebben gezien en mee gemaakt, het leek wel een droom, maar het is toch echt gebeurd allemaal.

Ik had er iets over op mijn Facebook geschreven en dat stukje is ook gebruikt voor het verslag op de VNB-website. Dit is het stukje dat ik schreef:
Dankbaarheid Conny
In de middag lopen we met 10 rolstoelen en één rollator de Via Dolorosa. Conny schrijf daarover op facebook: "Jullie kennen vast de uitdrukking 'door ‘t vuur gaan'. Vanmiddag heb ik mogen voelen en ervaren dat ik met ‘n groep ontzettend lieve, moedige en krachtige mensen op reis ben. Ze zijn voor mij/ons door ‘t vuur gegaan op de Via Dolorosa met zijn vele trappen, hobbels, drukte en de Heilig Graf kerk waar ik dankzij hun hulp bij ‘t graf van Jezus neer kon knielen. Super geweldig en emotioneel. Bedankt lieve mensen!!!!"

Aehab had trouwens weer gezorgd dat wij voorbij de lange rij wachtende mensen mochten. Dat was maar goed ook want anders hadden wij niet meer de kans gehad om het graf van Jezus te bezoeken. Toen wij buiten stonden, hoorde we een hard gebons en dat bleek het teken te zijn dat de kerk gesloten ging worden.
De Grafkerk wordt beheerd door zes verschillende Christelijke kerken: de Grieks-Orthodoxe, de Rooms-Katholieke, de Armeens-Orthodoxe, de Syrisch-Orthodoxe, de Koptische en de Ethiopische Kerk. De relaties tussen de diverse kerken waren zo slecht dat de sleutels van het Heiligdom in 1852 werden toevertrouwd aan twee Palestijnse moslimfamilies, en dat is nu nog steeds zo. Er schijnt nogal wat strijd te zijn over het uitvoeren van reparaties. De ene wil iets restaureren en dat mag dan weer niet van een andere kerk. Ik vind het eigenlijk triest dat er dus nog steeds strijd wordt gevoerd, terwijl we juist op deze Heilige plek op aarde, waar Jezus ons toch een voorbeeld heeft gegeven, hoe wij mensen met elkaar om moeten gaan. Dat hier dan nog steeds zoveel haat, nijd en strijd is L

Overigens om verwarring te voorkomen. Jezus zijn stoffelijke resten liggen niet in het Heilig Graf, hij is immers de derde dag opgestaan uit de doden. De Heilig Grafkerk is gebouwd op Golgotha. Als je de kerk binnenkomt is er rechts een trap en die voert naar de oorspronkelijke top van Golgatha. Ik heb dat zelf niet gezien maar anderen van onze groep wel, en hebben daar foto’s gemaakt en aan ons laten zien.
De grafsteen, die ik bij binnenkomst zag en waar de jammerende vrouwen bij zaten. Dat is de balsemsteen. Nadat Jezus van het kruis is gehaald, is Hij op deze steen gelegd om gebalsemd te worden. Van daaruit is hij in het graf gelegd, waaruit drie dagen later verdwenen was. En dit graf dat is het Heilig Graf.
In de Heilig Graf kerk bevinden zich dus de 10e t/m14e statie. Statie 10: Jezus wordt ontkleed. Statie 11: Jezus wordt aan het kruis genageld. Statie 12: Jezus sterft aan het kruis. Statie 13: Jezus wordt van het kruis gehaald en Statie 14: Jezus wordt in het graf gelegd.

Na al deze overweldigende indrukken zijn wij via de Via Dolorosa terug naar de bus gewandeld. Het was nu een stuk rustiger in de straten. De winkels gingen of waren dicht en er werd druk geruimd. Ik vond de Via Dolorosa zo in het donker, iets weg hebben van de Getto. Ik vond het er heel rommelig, veel afval op de straten en als ik naar boven keek, zag ik allerlei buizen en bedradingen lopen. Het kon zo het toneel zijn voor een of ander horrorfilm J
We hoefden gelukkig niet terug via de steeg met al die trappen. Onze bus stond alweer op ons te wachten om ons terug naar ons hotel te brengen voor het avondeten en te slapen. Het was een dag met ontzettend veel indrukwekkende gebeurtenissen. Op naar onze laatste dag in Jeruzalem!